Kardeş Kalemler

Dil Araştırmaları

Kalemdaş

Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kongresi

AYB - Edebiyat Akademisi

Uluslararası Kaşgarlı Mahmud Hikâye Yarışması

Bengü Yayıncılık

Türk Dünyasında Edebiyat Adamı Ödülleri

TÜRK DÜNYASI II. EDEBİYAT DERGiLERi KURULTAYI VE HiKAYE YARIŞMASI
Doç.Dr. Abdulvahap Kara

Geçen sene Avrasya Yazarlar Birliği tarafindan İstanbul’da düzenlenen Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kurultayı’nın ikincisi bu sene Ankara’da gerçekleştirildi. İkinci kurultayın birincisine göre daha geniş çapta ve somut sonuçları olduğu görüldü. İlki sadece Avrasya Yazarlar Birliği tarafından düzenlenirken, ikincisinde Gazi Üniversitesi, TURKSOY, Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı ve TİKA’nın aktif destek vermesi takdirle karşılandı. Bunu da edebiyat dergilerinin bir araya gelmesinin, daha doğrusu edebiyat çalışmalarının ortaklaşa yürütülmesinin bir ihtiyaç olduğunun geniş bir kesim tarafından daha iyi anlaşılmaya başladığının bir göstergesi olarak da değerlendirebiliriz. Bu çalışmalar ciddiyetle sürdürüldüğü müddetçe, desteklerin de artarak devam edeceğini söyleyebiliriz.

Bu kurultayda, gecen kurultayda alınan bir karar başarıyla  uygulanarak Türk Dünyası Kaşgarlı Mahmut Hikâye Ödülleri sahiplerini  buldu. Geçen sene nasıl Edebiyat Dergilerinin kurultayını düzenlemek bir ilk ise, bu sene de Türk ülkeleri çapında bir hikaye yarışmasını  gerçekleştirmek de bir ilk olarak tarihe geçti.

20 Aralık 2008’de Gazi Üniversitesi Konser Salonunda yaptığı açılış konusmasinda Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Yakup Deliomeroğlu Çin’deki Uygurlardan Balkanlara kadar çeşitli Türk halkları arasında Kaşgarlı Mahmut Hikâye Yarışması jürilerinin eş zamanlı olarak çalışarak dereceye giren hikayeleri tespit ettiğini söyledi. Tüm Türk ülkelerinde yarışmaya bin kadar hikaye katıldı. Bunlardan dereceye girenler şunlar oldu: Zakir Sadatli (Azerbaycan), Gulsire Gizzetullina (Başkurt), Kemal  Bayatli (Irak), Berdi Salur (İran Türkensahra), Omirjan Abdihalikuli  (Kazakistan), Seyran Süleyman (Kırım), Elmira Ajkanovo  (Kırgızistan), Nazar Esenkul (Özbekistan), Asuman Güzelce (Türkiye)  ve Ablekim Zordun (Uygur).

Ülke birincilerine 500 Euro, ikinciye 300  Euro, üçüncüye 200 Euro ve mansiyon 100 Euro ödül verildi. Ayrıca tüm yarışmacılar arasında yapılan değerlendirme sonucunda hepsinin  içinde birinci olan 6.000 Euro, ikinciye 4.000 Euro, üçüncüye 2.000  Euro ve üç mansiyon 1.000’er Euro ödül verilmesi kararlaştırıldı.

22 Aralık 2008 tarihinde açıklanan uluslar arası dereceye girenler olarak birinci Asuman Güzelce (Türkiye), ikinci Ablekim Zordun  (Uygur), üçüncü Zakir Sadatli (Azerbaycan), mansiyonlar Elmira Ajikanova (Kırgızıstan), Kemal Beyatlı (Irak), Seyran Süleyman  (Kırım) ödüllerini Kültür Bakanı Ertuğrul Günay’ın da katıldığı törende teslim aldılar.

Gerçekten bu yarışma boyutları ve muhtevası açısından Türk Dünyası  edebiyatlarının ortak çalışmaları açısından önemli bir tarihi adım oldu. Avrasya Yazarlar Birliği bu organizasyonu kısıtlı imkanlarına rağmen başarıyla gerçekleştirdi. Bunda elbette yarışmaya adı verilen büyük Türk bilgini Kaşgarlı Mahmut’un ruhaniyetinin ve bu sene UNESCO tarafından dünyada onun 1000. yılı olarak kutlanmasının rolü büyüktür. Kurultay çalışmaları sırasında edebiyat dergilerinin yöneticileri bu güzel organizasyonu her sene devam ettirilmesini  karara bağladılar. Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Deliomeroğlu kurultayın organizasyonuna geçen sene olduğu gibi bu sene de TİKA’nın sponsor olarak önemli katkı sağladığını, ayrıca bu sene Gazi Üniversitesi ile TURKSOY Başkanı Dusen Kaseinov’un da destek verdiklerini  şükranla ifade etti. TURKSOY Başkanı Dusen Kaseinov açılış töreninde yaptığı konuşmada Türk Dünyasında TURKSOY’un katılmadığı hiçbir ortak etkinliğin olmadığını söyledi. Ayrıca bu etkinliğe katılmaktan büyük bir mutluluk duyduğunu da belirtti. Kazakistan eski Kültür Bakanlarından  Kaseinov Nobel ödüllü bir Türk yazarının eserlerini niçin Kazakça değil de, Rusça veya başka bir dildeki tercümelerinden okumak zorunda kalındığına dikkati çekti ve Türk Dünyasındaki önemli edebi eserlerin kardeş dillere çevrilmesinin gerekli olduğunu, bu hususta  Kardeş Kalemler gibi dergilerin sayısının çoğalmasının lüzumuna işaret etti. TURKSOY’un başkanlığına 2008 Mayıs ayının sonunda seçilen Kazakistan eski Kültür Bakanı Dusen Kaseinov’un tüm konuşmasını Türkiye Türkçesinde yapması da büyük takdir topladı.

Törende Türk Dünyasının çeşitli ülkelerinden gelen edebiyat temsilcileri birer selamlama konuşması yaptılar. Kazakistan’da yayınlanmakta olan Juldız (Yıldız) dergisinin yayın yönetmeni Ulukbek Esdevletov konuşmasında dünya kültürüne Türk edebi eserlerinin önemli katkı yaptığını, bunlar arasında Kazak edebiyatının önemli isimleri Abay, Muhtar Avezov, Sahkerim Kudayberdioğlu, Olcas Süleymanov, Magcan Cumabayev’in de bulunduğunu söyledi. Onun belirttiği üzere, XX. yüzyılın basında Anadolu’da Kurtuluş Savaşı verilirken, Kazakistan’da Magcan “Uzaktaki Kardeşime” isimli şiiri ile bu mücadeleye manevi destek vermeye çalışmıştı. Bu o dönemde bile Kazak kardeşlerinin Anadolu Türklüğüne olan sevgisini gösterir. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Türk ülkelerinin birbirleriyle yakınlaşıp kaynaşma imkanı doğdu. Bir Kazak atasözü “Dört kişi birlik olursa, tepedeki gelir. Altı kişi  kavgalı olursa, ağızdaki gider.” Esdevletov biz birlik olursak bir çok şeyi çözebiliriz şeklinde konuştu.

Horasan Türkmenlerinin Varlık Dergisi adına toplantıya katılan Oğulmaya Samizade “Mahmut Kaşgarlı yarışması Türk Dünyası Edebiyatını bir araya getirdi. Bu, Mahmut Kaşgarlı’nın bin yıl sonra ortaya çıkan kudretidir.” dedi.

Kırgızistan’dan toplantıya katılan Omar Sultanov “1993 yılında Turgut Özal Kırgızistan’a geldiğinde XXI. Yüzyıl Türk asrı olacaktır demişti. O zaman bu sözün ne anlama geldiğini tam anlayamamıştım. Cengiz Aytmatov vefat ettikten sonra Türkiye’nin Elazığ, İstanbul ve diğer şehirlerinde anma toplantıları düzenlendiğini duyunca Özal’ın sözlerinin ne manaya geldiğini anlamaya başladım.” diyerek Türk Dünyasındaki kültürel birliğin hayal olmadığını dile getirdi.

Çuvaşistan’dan toplantıya katılan Ilya Ivanov, Türk Dünyasının en uzak diyarlarından birinden selam getirdiğini söyledi. Bir çok Türk ülkelerinde olduğu gibi Çuvaşlarda milli edebiyat ve milli kimlik problemlerinin yaşandığını belirterek, Çuvaşların kendi kimliklerini korumak ve geliştirmek için kardeş Türk halklarının desteğine muhtaç olduğunu ifade etti. Kardeş Kalemler dergisi adına konuşan İmdat Avşar fikirde ve işte birliği sağlamak için önce dilde birliği sağlamanın gerekli olduğunu vurguladı. Bunu en iyi anlayanın da Kaşgarlı Mahmut olduğunu belirtti.

Açılış toplantısının sonunda Türkiye’deki dil ve edebiyat araştırmalarının yıldız ismi Prof.Dr. Ahmet Bican Ercilasun “Kaşgarlı Mahmut ve Divanu Lugatit Türk” konulu açılış konferansı verdi. “Kaşgarlı Mahmut meşhur eserini yazdığı XI. yüzyıl Türk asrı idi. 1000 yıl geçtikten sonra XXI yüzyıl da Türk asrı oluyor.” dedi. Ercilasun Kaşgarlı Mahmut’un Türklüğüyle övünen bir şahsiyet olduğuna dikkati çekerek şunları söyledi: “Türk adını bize Tanrı vermiştir. Başka ismini Tanrı’nın verdiği ikinci bir millet var mıdır? Kaşgarlı Mahmut eserinde bir kudsi hadisten bahsederek “Tanrı: benim bir ordum vardır ki, onlara Türk adını verdim ve onları Doğu’ya yerleştirdim. Bir millete kızarsam onları bu ordumla cezalandırırım, demiştir.

İkinci bir hadiste Peygamberimiz “Türk dilini öğreniniz. Çünkü onların hakimiyeti uzun sürelidir.” demiştir.

Kaşgarlı Mahmut uluslar arası alanda milletinin dilini başkalarına öğreten ilk kişidir. Bugün dünyada böyle kurumların olduğunu herkes bilir. Mesela Almanların Goethe, Fransızların Berlitz, bizim TÖMER  kurumlarımız dil öğretir. Ancak bunların ilk başlatıcısı Kaşgarlı  Mahmut olmuştur. Şimdi Kültür Bakanlığı’ndan Divanu Lugatit Türk’ün tıpkı basımı çıktı. Onları satın alınız ve çocuklarınıza armağan ediniz. Bunlar Türklerin büyük ve temel eserleridir. Evlenen çocuklara, onların çocuklarına armağan edeceğiniz, kütüphanenizin en güzel yerinde duracak abide eserlerdir. Bu tıpkı basımı hemen almazsanız tükenir, bir daha bulamazsınız. Bu arada Divanu Lugatit Türk’i yok olmaktan kurtaran Ali Emiri Efendi’nin adını, onu bastırıp yayınlayanlar Kilisli Rıfat Efendi, Talat Paşa, Ziya Gökalp gibi isimleri de anmadan geçersek vefasızlık olur.”

Ogleden sonra Gazi Universitesi’nin Golbasindaki Sosyal Tesislerinde  iki gun surecek oturumlara gecildi. Tesislerde sadece konusmacilarin  katildigi, sakin ve samimi ortamda gecen oturumlarda Türk Dünyasında  edebiyat alaninda ortaklasa nelerin yapilabilecegi ve Turk  ulkelerinin basin yayin tarihleri konusunda fikir alisverisi  yapildi. Yaklasik 30 kadar katilimci vardi. Bunlarin bazilari Baku  Azerbaycan dergisinden  Intiqam Qasimzade, Baku Ulduz dergisinden  Elcin Huseyinbeyli, Almati Culdiz dergisinden Ulukbek Esdevlet,  Almati Edebiyat Aydini dergisinden Talaptan Ahmetjan, Biskek Kirgiz  Adabiyati dergisinden Omor Sultanov, Kirim Yildiz dergisinden  Leniyara Selimova, Ufa Ag Idil dergisinden Gulnaz Kutuyeva, Kerkuk  Kardaslik dergisinden Mehmet Omer Kazanci, Kardes Kalemler  dergisinden Imdat Avsar, Yuzaki dergisinden Mehmet Ali Esmeli ve  Isik dergisinden Semsettin Kuzeci idi. Ayrica bir dergi yonetici  olmamakla birlikte Kasgarli Mahmut Hikaye Yarismasinda dereceye  girenler ile edebiyat ile yakindan alakali olanlar da vardi. Bunlar  Baku’den Zakir Aslanov ve Bakseyis Askarov, Almati’dan Omirjan  Abdihalik Biskek’ten Elmira Acikanova, Kirim’dan Seyran Suleyman,  Cubuksari’dan Ilya Ivanov,  Iran’dan Afieh Eslami Gomeshtapeh ve  Ogulmaya Samizade idi.

Tum bu isimler arasinda edebiyatla dogrudan alakasi olmayip katilan  tek ayricilikli kisi galiba bendim. Bu katilimi hak etmek icin  dogrusu elimden geleni yaptim. Kazak katilimcilarin konusmalarini  Turkiye Turkcesine aktarmaya calistim. Ayrica bir tarihci olarak bu  yazimla da bu tarihi kurultayin tarihini bu satirlarla yazmaya ve  tum edebiyat severlere duyurmaya calisiyorum. Baskalarini bilmiyorum  ama kendim boyle saf edebiyat konusulan toplantilardan buyuk bir haz  aliyorum. Tum stres ve yorgunluklarim geciyor. Kendimi baska bir  dunyada hissediyorum. Bu sebeple edebiyat alanindan olmadigimiz  halde bizi toplantiya davet etme lutfunda bulunan organizatorlere  sukranlarimi arz etmek isterim.

Oturumlardan birinde soz sirasi gelen Kardes Kalemler dergisinden  Imdat Avsar Turkiye’de ve Türk Dünyasında cok sayida edebiyat  dergilerinin yayinlandigini ifade ederek Kardes Kalemler dergisinin  Balkanlardan Orta Asya’ya Turkce konusan halklarin ortak edebi  platformu olmaya aday oldugunu soyledi. Ayrica “Kasgarli Mahmut  Hikaye Yarismasi ile ilk defa Türk Dünyasında edebiyatinda alaninda  bir birliktelik meydana geldi. Bu yarisma ile Türk Dünyasında bir  heyecan dogdu. Bu boyle Kasgarli Mahmut adinda her sene devam  ettirilmelidir.” dedi. Kirgizistan’dan Omar Sultanov “Sovyet doneminde Moskova’da  yayinlanan Novi Mir dergisinde ilk defa Cengiz Aytmatov’un Cemile  isimli romani yayinlandi. Bu romanin basarisindan sonra diger Turk  yazarlarina da yol acilmisti. Kardes Kalemler dergisi de buna benzer  yol izlemelidir. Türk Dünyasındaki onemli edebi eserler, oyku, siir  vs. burada yayinlanmalidir. Daha yakinlarda Moskova’daki  Literaturnaya Gazeta yeni yetismekte olan Kirgiz yazarlarini tanitan  bir yazi icin siparis verdiler. Bunun gibi Kardes Kalemler dergisi  de Turk ulkelerindeki edebiyat akimlari, onemli eserler ve yazarlari  tanitan yazilar icin alti ay, uc ay once siparis vererek  yazdirmalidir. Mesela simdi Kazak yazarlar arasinda hangi edebi  akimlarin revacta oldugunu tanitan bir yazi yer alsa, o zaman Kardes  Kalemler dergisi aranan bir dergi haline gelir. Ancak bu yazilar  kuvvetli kalemlere yazdirilmalidir.” seklinde konustu.

Cuvasistan’dan Ilya Ivanov Cuvaslarin proto Ogurlardan geldigine  dikkat cekti. Cuvaslarin nufusunun kendi ulkelerinde gittikce  azaldigini soyledi. “Ekonomik problemlerden dolayi Cuvaslar baska  ulkelere gitmek zorunda kaliyorlar. Bes asirdir Rusya’nin  yonetiminde yasayan Cuvaslar XIX. yuzyilda yazili edebiyata sahip  olmuslardir. XVIII. yuzyila ait cok az sayida misyonerlerin Cuvasca  metinleri mevcuttur. Gun gectikce Cuvas milli edebiyatinin onemi  azalmaktadir. Su anda Tuvandil isimli edebiyat dergisi tek olarak  yayin hayatini surdurmeye calismaktadir. Bunun sebeplerinden biri  Cuvas yazarlarinin kardes edebiyatlar ve yazarlar konusunda  bilgilerinin az olmasinda yatmaktadir. Cuvasistan’in TURKSOY uyesi  olmamasi da bir dezavantajdir. Rus dilinde yayin yapan edebiyat  dergisi cogunlukla Rus ve diger Bati yazarlarinin eserlerinin  tercumelerini yayinlamaktadir. Ayrica Cuvas yazarlar arasinda bir  birlik olmayisi da onemli bir faktordur. Gunumuzde Cuvasistan’da uc  ayri yazarlar birligi faaliyet gostermektedir. Bu sene onemli bir  faaliyet gerceklestirilip Kemal Capraz anildi. Boylece ilk defa  Cuvasistan’da Turkiye’den bir sahsiyeti anma toplantisi yapildi.  Orada Abdulhak Hamit’in Makber siirini okundu.” dedi.

Kazakistan Culdiz dergisi yayin yonetmeni Ulukbek Esdevlet  dergilerinin 86 yildir yayin hayatini surdurdugunu soyleyerek  sunlari dile getirdi: “Sovyet doneminde Muhtar Avezov gibi  klasiklerin eserlerinin basildigi derginin tiraji 200 bine kadar  cikti. O zamanlar tekti. Simdi Calin, Tumar, Tan Solpani ve Altin  Tamir gibi birkac edebi dergi yayinlanmaktadir. Ayrica her eyaletin  kendisine ait yerel edebiyat dergileri de mevcuttur. Ceviri eserlere  hasredilmis edebiyat dergileri de bulunmaktadir. Bunlarda dunya  edebiyatinin ornekleri Cince, Rusca ve diger Bati dillerinden  cevrilerek yayinlanmaktadir. Bundan baska yakinlarda Avrasya  Edebiyati dergisini Kazakca, Rusca ve Ingilizce olmak uzere uc dilde  yayinlama karari alindi. Culdiz dergisi olarak Kardes Kalemler  dergisi ile isbirligine haziriz. Elbette tum yazilari degil ama bazi  yazilari Kazakcaya cevirerek yayinlayabiliriz. Son sayimiz olan  Aralik sayisinda Nihal Atsiz’in Bozkurtlarin Olumu isimli eserini  Kazakca yayinladik.”

Gazi Universitesi Golbasi Tesislerinde dort oturumda tum  temsilcilerin konusmalarini tamamladiktan sonra hazirlanan II. Turk  Dunyasi Edebiyat Dergileri Kurultayi sonuc bildirgesinde su karar  alindi: 1. Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kongresi Daimi Konseyi es  baskanliklarina  Kirgizistan’dan “Kirgizistan Edebiyati” Gazetesi  Genel yayin Yonetmeni ve Kirgizistan Yazarlar Birligi Genel Baskani  Omar Sultanov ile Irak’tan  “Kardaslik” Dergisinin Genel Yayin  Yonetmeni Mehmet Omer Kazanci’nin secilmelerine,  Genel Sekreterlige  Azerbaycan’dan Ulduz Dergisi Yayin Yonetmeni Elcin Huseyinbeyli  uyeliklere ise Kazakistan’dan “Juldiz” Dergisi Genel Yayin Yonetmeni  Ulukbek Esdevlet, Kirim’dan “Yildiz” Dergisi Genel Yayin Yonetmeni  Leniyara Selim, Baskurtistan’dan “Ag Idil” Dergisinin Genel Yayin  Yonetmeni  Gulnaz Kutueva’nin secilmeleri;

2. Birinci Kongrede karari alinan

a) Kardes Kalemler Dergisinin Türk Dünyasınin ortak edebiyat dergisi  ilan edilmesi, bu dergi icin Kongreye uye dergilerin yazi  gondermeleri, bu yazilarin gonderen derginin logosu ile Kardes  Kalemlerde yer almasi uygulamasini basariyla yapildigi,

b)Kongre uyesi dergilerin kendi aralarinda dergi mubadelesi  yaptiklari,

c) Kasgarli Mahmut Adina 2008 yilinda uluslararasi hikâye  yarismasinin basari ile duzenlendigi,

d) Dergiler arasinda yazi degisimlerinin yapildigi memnuniyetle  tespit edilmistir. 3. Kongre, gecen yil karari alinan internet portalinin  gelistirilerek kurulmasina, Kardes Kalemler’de kongre uyesi  dergilerin e-posta adresleri yayinlanmasi;

4. Ortaklasa “Türk Dünyası Edebiyat Yilliginin” hazirlanmasina,  edebiyatin gelisimi icin karsilikli yardimlasma ve dayanismanin  gelistirilmesi;

5. Hikâye yarismasinin devam ettirilmesi; 6. Ucuncu Türk Dünyası Edebiyat Dergileri Kongresinin tarih ve yer  secimine Avrasya Yazarlar Birligi’nin yetkilendirilmesi;

Boylece Ankara’da II. Turk Dunyası Edebiyat Dergileri Kurultayi  basariyla sonuclandirildi. Avrasya Yazarlar Birligi’nin kisa zamanda  onemli calismalara imza attigini soyleyebiliriz. Gercekten de ust  uste iki yil Türk Dünyası edebiyat dergileri yoneticilerini bir  araya getirmek ve ilk defa Türk Dünyasında bir hikaye yarismasi  duzenlemek basit gorunmekle birlikte dev faaliyetlerdir. Bu sebeple  bunlarin duzenlenmesinde emegi gecenlere tesekkur ediyor,  edebiyattaki ortak calismalarin artarak devam etmesini temenni ediyoruz.

 

Has Bahçe Edebiyat Sohbetleri

II. Uluslararası Dede Korkut Tiyatro Eseri Yarışması
 

Copyright © 2017 Avrasya Yazarlar Birligi. All Right Reserve.
AYB Türk Dünyası Yazarlar Birliği üyesidir.